İş Yeri ve Fabrika Yangınlarında Bilirkişi İncelemesi: Yangın Nedeni Nasıl Tespit Edilir?

1. Yangın Sonrası Neden Bağımsız Bir İnceleme Gerekir?

Bir iş yeri veya fabrikada çıkan yangın sonrası itfaiye olay yerine müdahale eder ve genellikle kısa bir olay tespit tutanağı düzenler. Ancak bu tutanak, yangının kesin çıkış nedenini ve sorumluluk dağılımını teknik olarak kanıtlamak için yeterli değildir. Sigorta şirketi hasar ödemesini reddettiğinde, işveren-işçi arasında sorumluluk tartışması çıktığında veya kundaklama şüphesi belirdiğinde, bağımsız bir yangın bilirkişisinin hazırladığı teknik rapor belirleyici hale gelir.

Bu rapor; elektrik tesisatı, kullanılan makine ve ekipman, depolanan malzemenin yanıcılık sınıfı, bina yangın güvenlik önlemleri ve olay anındaki personel davranışını birlikte değerlendirerek yangının nasıl başladığını ve neden bu kadar büyüdüğünü ortaya koyar.

2. Yangın Çıkış Nedeni Nasıl Tespit Edilir?

Bilirkişi, olay yerinde yanma izlerinin yönünü ve derinliğini takip ederek yangının başladığı noktaya (seat of fire) ulaşmaya çalışır. Sık karşılaşılan çıkış nedenleri ve tespit yöntemleri şunlardır:

• Elektrik arızası: Kısa devre izleri, kablo izolasyonundaki erime deseni ve pano/sigorta durumu incelenir. Kısa devrenin yangının nedeni mi yoksa sonucu mu olduğu ayrımı kritik teknik bir değerlendirmedir.
• Aşırı ısınma / sürtünme: Motor, kompresör veya taşıma bandı gibi hareketli ekipmanlarda yağlama eksikliği veya aşırı yüklenme kaynaklı ısınma izleri aranır.
• Kimyasal madde ve yanıcı depolama: Depolama alanının yönetmeliğe uygunluğu, malzeme güvenlik bilgi formları (MSDS) ve havalandırma koşulları değerlendirilir.
• Sıcak yüzey/kaynak-kesim işlemleri: Bakım veya montaj sırasında yapılan kaynak, taşlama gibi işlemlerin yangın anında veya öncesinde yapılıp yapılmadığı iş emirleri ve tanık beyanlarıyla çapraz kontrol edilir.
• Kundaklama: Birden fazla bağımsız başlangıç noktası, hızlandırıcı madde (akselerant) kalıntısı veya güvenlik kamerası kayıtlarındaki tutarsızlıklar kundaklama şüphesini güçlendirir.

3. İtfaiye Raporu ile Bilirkişi Raporu Arasındaki Fark

İtfaiyenin olay yeri tutanağı, öncelikle müdahale sürecini ve gözlemlenen genel durumu kayıt altına alır; adli/hukuki bir uyuşmazlıkta delil standardında hazırlanmamıştır. Bilirkişi raporu ise olay yerinden alınan numuneler, fotoğraflar, tanık ifadeleri, bakım kayıtları ve gerekirse laboratuvar analizleri ile desteklenen, mahkemeye veya sigorta tahkimine sunulabilecek teknik gerekçeli bir belgedir. İki rapor birbirini dışlamaz; bilirkişi genellikle itfaiye tutanağını da inceleme sürecine dahil eder.

4. Delil Toplama ve Kayıt Zinciri

Yangın sonrası olay yerine erken ve kontrolsüz müdahale (enkazın kaldırılması, temizlik) delil kaybına yol açabilir. Bilirkişi incelemesi öncesinde dikkat edilmesi gerekenler:

• Olay yeri mümkün olduğunca bilirkişi incelemesine kadar dokunulmadan korunmalı.
• Güvenlik kamerası kayıtları hızla yedeklenmeli — birçok sistem kayıtları birkaç gün içinde otomatik olarak üzerine yazar.
• Bakım/kaynak/elektrik işlemi yapan taşeron veya personelin iş emirleri saklanmalı.
• Depolanan malzemelerin türü ve miktarına ilişkin envanter kayıtları temin edilmeli.

Bilirkişi, olay yerinden aldığı numuneleri ve fotoğrafları kayıt zinciri (chain of custody) belgesiyle raporuna ekler; bu, delillerin toplanmasından mahkemeye sunumuna kadar kimin elinden geçtiğini gösteren, raporun güvenilirliğini artıran bir uygulamadır.

5. Kundaklama Şüphesi Varsa Süreç Nasıl İşler?

Bilirkişi incelemesinde kundaklama şüphesini destekleyen bulgulara rastlanırsa (örneğin hızlandırıcı madde kalıntısı veya elektrik/mekanik arızayla açıklanamayan çoklu başlangıç noktası), bu bulgu rapora yansıtılır ve dosya savcılığa intikal edebilir. Bu noktada CMK m.62 vd. kapsamında ceza soruşturmasında ayrı bir bilirkişi/eksper görevlendirilebilir; sigorta şirketi de kundaklama şüphesi nedeniyle hasar ödemesini soruşturma sonuçlanana kadar bekletebilir. Bağımsız bir teknik rapor, hem masum sürücü/işletme sahibinin şüpheden arınmasına hem de gerçek nedenin ortaya çıkmasına hizmet eder.

6. Yangın Sınıfı ve Söndürücü Seçimi Neden Önemli?

Yangınlar yanan maddenin cinsine göre sınıflandırılır: A sınıfı (katı maddeler — kağıt, ahşap, tekstil), B sınıfı (yanıcı sıvılar — yağ, boya, solvent), C sınıfı (gaz), D sınıfı (yanıcı metaller) ve elektrikli ekipman yangınları. Yanlış sınıfa uygun olmayan bir söndürücünün kullanılması (örneğin B sınıfı bir yağ yangınına su ile müdahale) yangını söndürmek yerine büyütebilir. Bilirkişi, iş yerindeki söndürücülerin bulunan malzeme/ekipman riskine uygun seçilip seçilmediğini ve personelin doğru söndürücüyü kullanıp kullanmadığını inceleyerek bunu da sorumluluk değerlendirmesine dahil eder.

7. Komşu İşletmelere Sıçrayan Yangınlarda Sorumluluk

Fabrika veya iş yeri yangını, bitişik nizam yapılarda komşu işletmelere de sıçrayabilir. Bu durumda TBK m.730 vd. kapsamındaki komşuluk hukuku ilkeleri devreye girer: yangının çıktığı işletmenin makul önlemleri alıp almadığı, sıçramayı önleyecek yangın duvarı veya güvenlik mesafesinin mevzuata uygun olup olmadığı incelenir. Zarar gören komşu işletme, kendi sigortasından tazminat aldıktan sonra dahi, sorumlu işletmeye rücu davası açabilir; bilirkişi raporu bu davada da temel teknik dayanağı oluşturur.

8. İşveren / Bina Sahibi Sorumluluğu Nasıl Belirlenir?

Yangının nedeni teknik olarak tespit edildikten sonra, sorumluluğun kimde olduğu ayrı bir değerlendirme konusudur. Bilirkişi; binanın yangın güvenlik yönetmeliğine (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik) uygunluğunu, periyodik bakım kayıtlarının düzenli tutulup tutulmadığını, yangın algılama/söndürme sistemlerinin çalışır durumda olup olmadığını ve personelin yangın güvenliği eğitimi alıp almadığını inceler. Bu unsurlardaki eksiklikler, işveren veya bina sahibinin kusur oranını doğrudan etkiler ve daha sonra açılacak tazminat davasında temel dayanak olur.

9. Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

Yangının teknik nedeni netleşmeden sorumluluk veya tazminat tartışması sağlıklı ilerlemez. İş yerinizde veya fabrikanızda yaşanan bir yangın sonrası bağımsız bir değerlendirme için inşaat ve mühendislik alanında onaylı bilirkişilerimize göz atabilir, işveren sorumluluğu ve tazminat hesabı için ikinci yazımıza bakabilirsiniz.