Mali Müşavir Bilirkişi Raporu: Defter İncelemesi, Konkordato ve Şirket Değerleme Rehberi

Mali müşavirlik bilirkişiliği, işletmenin kayıtlarını hukuki iddianın teknik sorusuna dönüştürür. Defter kayıtları, faturalar, banka hareketleri, cari hesaplar, stok ve sözleşmeler birlikte okunmadan yalnızca tek bir hesap ekstresine dayanarak sağlıklı sonuca ulaşmak zordur.

Şirketler, alacaklılar ve avukatların ticari kayıtları hesaplatmadan önce veri kapsamını ve rapor sorularını doğru kurması.

Mali Müşavir Bilirkişi Raporu bilirkişi raporu hangi dosyalarda gerekir?

Teknik rapor talep edilmeden önce dosyanın hangi soruya cevap aradığı belirlenmelidir. Bilirkişi hukuki nitelendirme yapmaz; mahkemenin veya tarafların ihtiyaç duyduğu teknik olguları, hesapları ve yöntem tercihlerini denetlenebilir şekilde ortaya koyar. Bu nedenle yalnızca “rapor istiyorum” demek yerine, uyuşmazlık konusu kalemleri ve hesap tarihlerini açıkça yazmak süreci hızlandırır.

• Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı fatura iddiaları
• Ortaklar cari hesabı, kâr payı ve şirketten para çekme uyuşmazlıkları
• Konkordato projesinde borç, nakit akışı ve ödeme kapasitesi incelemesi
• Şirketin alım–satım, miras veya mal rejimi için değerlemesi
• İşçi alacaklarında bordro, banka ve SGK kayıtlarının karşılaştırılması

İnceleme, hesaplama ve rapor yöntemi

İncelemede dönem kapsamı, kayıt sistemi, muhasebe politikası, vergi/finansal raporlama ayrımı ve kullanılan hesap planı açıklanır. Cari hesapta giriş–çıkışların dayanağı; şirket değerlemede net aktif, gelir ve emsal yaklaşımının uygunluğu; konkordatoda nakit akışı, borç vadesi ve ödeme kapasitesi ayrı başlıklarda gösterilir.

Bir hesabın sonucu, tek bir rakamdan ibaret değildir. Kullanılan veri seti, başlangıç ve bitiş tarihleri, ara dönemler, düzeltme katsayıları, faiz veya iskonto varsayımları ve belgeye dayalı kabuller ayrı ayrı gösterilmelidir. Netbilir üzerinden talep oluştururken uyuşmazlık sorusunu ve elinizdeki belgeleri ne kadar açık paylaşırsanız, uzman eşleşmesi ve teklif değerlendirmesi o kadar sağlıklı yapılır.

Bilirkişi talebi nasıl hazırlanır?

1. 1. adım — İnceleme dönemi ve uyuşmazlık kalemlerini kesinleştirin.
2. 2. adım — Defter, e-fatura, banka ve sözleşme kayıtlarını aynı zaman çizelgesinde eşleştirin.
3. 3. adım — Cari hesap hareketlerinin belge karşılığını satır satır çıkarın.
4. 4. adım — Kur, faiz, değerleme tarihi ve muhasebe standardını raporda açıkça gösterin.
5. 5. adım — Ara toplamları tarafların sunduğu kayıtlarla karşılaştırın.

Avukatlar için dosya ve hesaplama stratejisi

Avukat dosyadaki her finansal iddiayı belge ve hesap sorusuna çevirmelidir: hangi tarih aralığı, hangi hesap kodları, hangi para birimi, hangi faiz veya kur, hangi fatura ve hangi ödeme? Bilirkişiden genel bir “borç vardır” kanaati yerine hareket dökümü ve ara toplamlar istenmelidir.

Özellikle dava, istinaf, temyiz, tahkim veya arabuluculuk aşamasında teknik raporun hangi iddiayı desteklediği açıkça belirtilmelidir. Aynı dosyada farklı uzmanlıklar gerekiyorsa, talep tek bir başlık altında belirsiz bırakılmamalı; örneğin kusur, hesap, değerleme, tıbbi nedensellik veya dijital delil incelemesi ayrı sorulara bölünmelidir. Bu yaklaşım hem karşı tarafın itirazlarını öngörmeyi hem de eksik rapor nedeniyle ek süre kaybını azaltmayı sağlar.

Pratik öneri: Mevcut bilirkişi raporunuz varsa yalnızca “katılmıyoruz” demek yerine, raporun hangi sayfasında hangi veri veya yöntemin hatalı olduğunu tablo halinde işaretleyin. Uzman görüşü bu karşılaştırmayı yaptığında avukatın dilekçe ve duruşma hazırlığı için kullanılabilir bir teknik çerçeve oluşur.

Mağdurlar ve talep sahipleri için ilk kontrol

Şirket sahibi veya alacaklı, kayıtların tamamını ve kayıt dışı olduğu iddia edilen işlemlere ilişkin yazışmaları saklamalıdır. Bir rakamın doğru görünmesi, onun hukuken kabul edildiği anlamına gelmez; raporun dayandığı kayıtların kaynağını ve karşı kaydını kontrol edin.

Hesaplama talep etmek, kesin olarak kazanılacak tutarı veya davanın sonucunu garanti etmez. Bunun amacı; iddianın teknik karşılığını görmek, eksik belgeyi erken fark etmek, sigorta/karşı taraf teklifini karşılaştırmak ve uzmanla konuşmadan önce dosyanın kapsamını doğru anlatmaktır. Talep formunda kişisel verileri gereksiz yere çoğaltmadan, uyuşmazlıkla ilgili belgeleri ve tarihleri düzenli şekilde paylaşın.

Hangi belgeleri hazırlamalısınız?

• Yevmiye, kebir ve envanter kayıtları
• E-fatura, irsaliye, banka dekontu ve cari hesap ekstresi
• Vergi beyannameleri, bordrolar ve SGK bildirgeleri
• Şirket sözleşmesi, ortaklar kurulu kararları ve pay kayıtları
• Konkordato için nakit akışı, borç listesi ve ödeme planı

Belgenin bulunmaması her zaman incelemeyi imkânsız kılmaz; ancak eksik belge, varsayım sayısını artırır ve sonucun aralıklı verilmesine neden olabilir. Dosya yüklerken belge adını, tarihini ve hangi iddianızı desteklediğini kısa bir notla belirtmeniz uzman için yararlıdır.

Sık yapılan hatalar ve nasıl önlenir?

• Tek bir hesap ekstresini tüm ticari ilişkinin kanıtı saymak
• İnceleme dönemini belirtmeden geçmiş yılları karşılaştırmak
• Fatura ile mal/hizmet teslimini banka ve stok kayıtlarıyla doğrulamamak
• Şirket değerlemesinde yöntemi ve varsayımları açıklamamak

Hesaplama veya rapor talep etmeye ne zaman karar verilmeli?

Dosyanızda teknik bir uyuşmazlık, tutar farkı veya yöntem tartışması varsa erken aşamada ön inceleme istemek çoğu zaman daha verimlidir. Böylece eksik kayıtlar kaybolmadan toplanır, tanık veya kamera gibi delillerin korunması için avukatla zamanında plan yapılır ve karşı tarafın sunduğu rapor geldiğinde hangi soruların sorulacağı önceden belirlenir. Netbilir’de ilgili kategori sayfasından uzmanları ve hizmet paketlerini inceleyebilir, ardından dosyanız için talep oluşturabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Mali bilirkişi yalnızca muhasebe kaydına mı bakar?

Dosyanın sorusuna göre banka, sözleşme, fatura, stok, vergi ve ticari defter kayıtları birlikte incelenebilir.

Cari hesap borcu nasıl kontrol edilir?

Hareketler tarih, belge, ödeme ve karşı kayıt yönünden eşleştirilir; kabul edilen, tartışmalı ve belgesiz kalemler ayrılır.

Konkordato hesabında hangi veri belirleyicidir?

Borçların vadesi, tahsilat/ödeme projeksiyonu, nakit akışı ve projenin uygulanabilirliği birlikte değerlendirilir.

Şirket değeri tek bir yöntemle mi hesaplanır?

Şirketin niteliğine göre net aktif, gelir indirgeme ve emsal çarpanları karşılaştırılabilir; yöntem seçimi gerekçelendirilmelidir.

Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bilirkişi raporu hukuki danışmanlık veya mahkeme kararının garantisi değildir; dosyanın hukuki stratejisi için avukatınızın değerlendirmesini, teknik konular için ilgili uzman görüşünü esas alın.